ЁЯУЪ рдЕрдз्рдпाрдп - 1 ЁЯУЪЁЯСЙ рд╢ीрддрдпुрдж्рдз рдХा рджौрд░
ЁЯЯИ рд╢ीрддрдпुрдж्рдз рдХा рдЕрд░्рде:-
рдЬрдм рджो рдпा рджो рд╕े рдЕрдзिрдХ рджेрд╢ो рдХे рдмिрдЪ рдРрд╕ी рд╕्рддिрдеि рдмрди рдЬाрдП рдХी рд▓рдЧे рдпुрдж्рдз рд╣ोрдХрд░ рд░рд╣ेрдЧा рдкрд░рди्рддु рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоे рдХोрдИ рдпुрдж्рдз рдирд╣ीं рд╣ोрддा | рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рд╕рдоाрдк्рддि рдХे рдмाрдж рд╕े рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХे рд╡िрдШрдЯрди рддрдХ рдЕрдоेрд░िрдХा рддрдеा рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХे рдмीрдЪ рддрдиाрд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рддिрдеि рдХो рд╢ीрддрдпुрдж्рдз рдХी рд╕ंрдЬ्рдЮा рджी рдЧрдИ |
ЁЯСЙрдкрд╣рд▓ा рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз - 1914 - 1918ЁЯСИ
ЁЯСЙрджूрд╕рд░ा рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз - 1939 - 1945ЁЯСИ
★ рд╢ीрддрдпुрдж्рдз рдПрдХ рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдХी рд▓реЬाрдИ :-
ЁЯЯИ рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз рдХे рдЧुрдЯ:-
(1 ) рдоिрдд्рд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ - рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдоे рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ , рдл्рд░ांрд╕ , рдм्рд░िрдЯेрди , рд╕рдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा рдХो рд╡िрдЬрдп рдоिрд▓ी | рдЗрди्рд╣ी 4 рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ों рдХो рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ूрдк рд╕े рдоिрдд्рд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै|(2 ) рдзुрд░ी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ - рдЬिрди рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ों рдХो рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдоें рд╣ाрд░ рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкреЬा рдеा рдЙрди्рд╣ें рдзुрд░ी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै | рдпे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдеे рдЬрд░्рдордиी , рдЬाрдкाрди, рдЗрдЯрд▓ी |
ЁЯЯИ рджो рдз्рд░ुрд╡ीрдп рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рдЖрд░ंрдн:-
рджोрдиों рдорд╣ाрд╢рдХ्рддिрдпों рдиे рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рд╣िрд╕्рд╕ों рдкрд░ рдЕрдкрдиा рдк्рд░рднाрд╡ рдмреЭाрдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджिрдпा рдпрд╣ी рд╕े рджो рдз्рд░ुрд╡ीрдпрддा рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ो рдЪुрдХी рдеी | рджुрдиिрдпा рджो рдЧुрдЯों рдоें рдмांрдЯी рдЬा рд░рд╣ी рдеी | рдмрдЯрд╡ाрд░ा рдпूрд░ोрдк рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдк рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ ( рдмрд░्рд▓िрди рдХी рджीрд╡ाрд░ )
- рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХा рд╡ाрдпрджा
- рдЖрд░्рдеिрдХ рдорджрдж
- рд╕ैрди्рдп рд╕рд╣ाрдпрддा
- рд╣рдеिрдпाрд░
➤ рдХ्рдпूрдмा рдоिрд╕ाрдИрд▓ рд╕ंрдХрдЯ
1) рдХ्рдпूрдмा рдЕрдорд░ीрдХा рдХे рддрдЯ рд╕े рд▓рдЧा рдПрдХ рдЫोрдЯा рд╕ा рдж्рд╡ीрдкीрдп рджेрд╢ рдеा рд▓ेрдХिрди рдХ्рдпूрдмा рдХी рджोрд╕्рддी рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рд╕े рдеी.
2) рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдЙрд╕े рдХूрдЯрдирдпिрдХ рддрдеा рд╡िрдд्рддीрдп рд╕рд╣ाрдпрддा рджेрддा рдеा.
3) рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХे рдиेрддा рдиिрдХिрддा рдЦुрд╕्рдЪ्рд░ेрд╡ рдХ्рдпूрдмा рдХो рдЕрдкрдиा рд╕ैрдиिрдХ рдЕрдб्рдбा рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣рддे рдеे рдХ्рдпूंрдХि рдХ्рдпूрдмा рдЕрдорд░ीрдХा рдХे рдиिрдХрдЯ рдеा рдФрд░ рдХ्рдпूрдмा рд╕े рдЕрдорд░ीрдХा рдХो рдЕрдзिрдХ рд╣ाрдиि рдкрд╣ुрдЪाрдИ рдЬा рд╕рдХрддी рдеी.
4) 1962 рдоें рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдиे рдХ्рдпूрдмा рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдкрд░рдоाрдгु рдоिрд╕ाрдИрд▓ рддैрдиाрдд рдХрд░ рджी.
5) рдЗрд╕рдХी рдЦрдмрд░ рдЕрдорд░ीрдХा рдХो рддीрди рд╣рдл्рддे рдХे рдмाрдж рдкрддा рд▓рдЧी рдЕрдорд░ीрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЬॉрди рдНреЮ рдХेрдиेрдбी рдРрд╕ा рдХुрдЫ рднी рдХрд░рдиे рд╕े рд╣िрдЪрдХिрдЪा рд░рд╣े рдеे рдЬिрд╕рд╕े рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рдЫिреЬ рдЬाрдпे.
6) рдХ्рдпोрдХि рдЕрдЧрд░ рдпुрдж्рдз рд╣ोрддा рддो рдЬ्рдпाрджा рд╣ाрдиि рдЕрдорд░ीрдХा рдХो рдЙрдаाрдиी рдкреЬрддी.
7) рдЕрдорд░ीрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХो рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдеा рдХी рдиिрдХिрддा рдЦुрд╕्рдЪ्рд░ेрд╡ рд╡ंрд╣ा рд╕े рдЕрдкрдиी рдоिрд╕ाрдИрд▓ рд╣рдЯा рд▓ेंрдЧे.
8) рдХैрдиेрдбी рдиे рдЖрджेрд╢ рджिрдпा рдХी рдЕрдорд░ीрдХी рдЬंрдЧी рдмेрдбो рдХो рдЖрдЧे рдХрд░рдХे рдХ्рдпूрдмा рдХी рддрд░рдл рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ोрд╡िрдпрдд рдЬрд╣ाрдЬो рдХो рд░ोрдХा рдЬाрдпे.
9) рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें рдпрд╣ рд▓рдЧा рдХि рдпुрдж्рдз рд╣ोрдХрд░ рд░рд╣ेрдЧा рдпрд╣ рдХोрдИ рдЖрдо рдпुрдж्рдз рдирд╣ीं рд╣ोрддा.
10) рд▓ेрдХिрди рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рджोрдиों рдиे рдпुрдж्рдз рдЯाрд▓рдиे рдХा рдлैрд╕рд▓ा рд▓िрдпा рдФрд░ рджुрдиिрдпा рдиे рдЪैрди рдХी рд╕ांрд╕ рд▓ी.
11) рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд╕рдордп рдеा рдЗрд╕ рд▓िрдП рдХ्рдпूрдмा рдоिрд╕ाрдИрд▓ рд╕ंрдХрдЯ рдХो рд╢ीрддрдпुрдж्рдз рдХा рдЪрд░рдордмिрди्рджु рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै
рдХ्рдпूрдмा рдоिрд╕ाрдИрд▓ рд╕ंрдХрдЯ рдХे рд╕рдордп рдпрд╣ рдиेрддा рдеे
1) рдХ्рдпूрдмा- рдлिрджेрд▓ рдХाрд╕्рдд्рд░ो
2) рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ-рдиिрдХिрддा рдЦुрд╕्рдЪ्рд░ेрд╡
3) рдЕрдорд░ीрдХा-рдЬॉрди рдНреЮ рдХैрдиेрдбी
рдЬाрдкाрди рдкрд░ рдкрд░рдоाрдгु рд╣рдорд▓ा
рдЕрдорд░ीрдХा рдиे рдЬाрдкाрди рдХे рджो рд╢рд╣рд░ों рдкрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рд╕े рд╣рдорд▓ा рдХिрдпा рдеा.
1) 6 рдЕрдЧрд╕्рдд 1945 = рд╣िрд░ोрд╢िрдоा.
2) 9 рдЕрдЧрд╕्рдд 1945 = рдиाрдЧाрд╕ाрдХी.
рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХे рдмाрдж рдЕрдорд░ीрдХा рдХी рдмрд╣ुрдд рдЖрд▓ोрдЪрдиा рд╣ुрдИ рдеी.
рдЖрд▓ोрдЪрдХों рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЬрдм рдЬाрдкाрди рдЖрдд्рдо рд╕рдорд░्рдкрдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдеा рддो рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें рдкрд░рдоाрдгु рд╣рдорд▓ा рдЙрдЪिрдд рдирд╣ीं рдеा.
рдЕрдорд░ीрдХा рдиे рд╣рдорд▓े рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рддрд░्рдХ рджिрдП.
рдЕрдорд░ीрдХा рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЕрдорд░ीрдХा рдЪाрд╣рддा рдеा рджूрд╕рд░ा рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз рдЬрд▓्рджी рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрдП рдФрд░ рдЖрдЧे рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдЬрдирд╣ाрдиि рдХो рд░ोрдХा рдЬा рд╕рдХे рдЗрд╕ рд▓िрдП рдЕрдорд░ीрдХा рдиे рдЬाрдкाрди рдкрд░ рд╣рдорд▓ा рдХिрдпा.
рдЕрдорд░ीрдХा рдХा рдЗрд╕ рд╣рдорд▓े рдХे рдкीрдЫे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп.
рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХो рдЕрдкрдиी рддाрдХрдд рдФрд░ рд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ рджिрдЦाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдорд░ीрдХा рдиे рдРрд╕ा рдХिрдпा.
рдЕрдкрд░ोрдз рд╕े рдХ्рдпा рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рд╣ै ?
рдЬрдм рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ рдмрд╣ुрдд рддाрдХрддрд╡рд░ рд╣ो рдФрд░ рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХो рдмрд╣ुрдд рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुंрдЪा рд╕рдХрддे рд╣ो рдРрд╕े рдоें рдХोрдИ рднी рдкрдХ्рд╖ рдпुрдж्рдз рдХा рдЦрддрд░ा рдоोрд▓ рд▓ेрдиा рдирд╣ीं рдЪाрд╣ेрдЧा.
рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рд╕ो.рд╕ंрдШ рджोрдиों рд╣ी рддाрдХрддрд╡рд░ рдеे.
рдЗрд╕ी рдХे рдХाрд░рдг рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ.
рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рддीрд╕рд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рд╕े рдмрдЪा рд░рд╣ा.
рдиाрдЯो (NATO) рдХे рдмाрд░े рдоें
рдиाрдЯो рдХा рдкूрд░ा рдиाрдо.
North Atlantic Treaty Organisation.
рдЙрдд्рддрд░ी рдЕрдЯрд▓ांрдЯिрдХ рд╕ंрдзि рд╕ंрдЧрдарди.
рд╕्рдеाрдкрдиा-4 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1949 рдоें.
рдЙрдж्рджेрд╢्рдп- рд╕рднी рд╕рджрд╕्рдп рдоिрд▓-рдЬुрд▓рдХрд░ рд░рд╣ेंрдЧे.
рдПрдХ рджुрд╕рд░े рдХी рдорджрдж рдХрд░ेंрдЧे.
рдЕрдЧрд░ рдПрдХ рдкрд░ рд╣рдорд▓ा рд╣ोрдЧा рддो рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рдКрдкрд░ рд╣рдорд▓ा рдоाрдиेंрдЧे рдФрд░ рдоिрд▓рдХрд░ рдоुрдХाрдмрд▓ा рдХрд░ेंрдЧे.
рд╕ीрдЯो (SEATO) рдХे рдмाрд░े рдоें
рд╕ीрдЯो рдХा рдкूрд░ा рдиाрдо.
South East Asia Treaty Organisation.
рджрдХ्рд╖िрдг-рдкूрд░्рд╡ рдПрд╢िрдпाрдИ рд╕ंрдзि-рд╕ंрдЧрдарди.
рд╕्рдеाрдкрдиा-1954.
рдЙрдж्рджेрд╢्рдп -рд╕ाрдо्рдпрд╡ाрджिрдпो рдХी рд╡िрд╕्рддाрд░рд╡ाрджी рдиीрддिрдпों рд╕े рджрдХ्рд╖िрдг рдкूрд░्рд╡ рдПрд╢िрдпाрдИ рджेрд╢ो рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиा.
рд╕ेंрдЯो (CENTO) рдХे рдмाрд░े
рд╕ेंрдЯो рдХा рдкूрд░ा рдиाрдо.
Central Treaty Organisation.
рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╕ंрдзि-рд╕ंрдЧрдарди.
рд╕्рдеाрдкрдиा-1955.
рдЙрдж्рджेрд╢्рдп -рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХो рдордз्рдп рдкूрд░्рд╡ рд╕े рджूрд░ рд░рдЦрдиा.
рд╕ाрдо्рдпрд╡ाрдж рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдХो рд░ोрдХрдиा.
рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдиे 1955 рдоें рдХौрди-рд╕ी рд╕ंрдзि рдХी ?
1) рд╡ाрд░рд╕ा рд╕ंрдзि.
2) рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдиाрдЯो рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рджेрд╢ो рдХा рдоुрдХाрдмрд▓ा рдХрд░рдиा рдеा.
рдорд╣ाрд╢рдХ्рддिрдпाँ рдЫोрдЯे рджेрд╢ो рдХे рд╕ाрде рдЧрдардмंрдзрди рдХ्рдпों рдмрдиाрддी рдеी ?
1) рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ंрд╕ाрдзрди
2) рднू - рдХ्рд╖ेрдд्рд░
3) рд╕ैрдиिрдХ рдаिрдХाрдиे
4) рдЖрд░्рдеिрдХ рдорджрдж
1960 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рджोрдиों рдорд╣ाрд╢рдХ्рддिрдпो рдиे рдХिрди рд╕ंрдзिрдпों рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХिрдП ?
1) рдкрд░рдоाрдгु рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдк्рд░рддिрдмंрдз рд╕ंрдзि.
2) рдкрд░рдоाрдгु рдЕрдк्рд░рд╕ाрд░ рд╕ंрдзि.
3) рдкрд░рдоाрдгु рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкाрд╕्рдд्рд░ рдкрд░िрд╕ीрдорди рд╕ंрдзि.
рд╢ीрддрдпुрдж्рдз рдХे рджाрдпрд░े
рдЬрдм рд╣рдо рд╢ीрддрдпुрдж्рдз рдХे рджाрдпрд░ों рдХी рдмाрдд рдХрд░рддे рд╣ैं.
рддो рд╣рдоाрд░ा рдЕрд░्рде рдРрд╕े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рд╕े рд╣ोрддा рд╣ै рдЬрд╣ां рд╡िрд░ोрдзी рдЦेрдоों рдоें рдмрдб़े рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдХрдЯ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдЖрдП.
рдпुрдж्рдз рд╣ुрдП.
рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ рдпुрдж्рдз рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдмрдиी.
рд▓ेрдХिрди рдмाрддें рдПрдХ рд╣рдж рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдирд╣ीं рдмрдв़ рдкाрдИ.
рдХोрд░िрдпा, рд╡िрдпрддрдиाрдо рдФрд░ рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдЬैрд╕े рдХुрдЫ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЕрдзिрдХ рдЬрдирд╣ाрдиि рд╣ुрдИ.
рд╢ीрддрдпुрдж्рдз рдХे рджौрд░ाрди рдЦूрдиी рд▓рдб़ाрдИ рднी рд╣ुрдИ.
рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рд╕ंрдХрдЯ рддीрд╕рд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рд░ूрдк рдоें рдирд╣ीं рд▓े рдкाрдП.
рджोрдиों рдорд╣ाрд╢рдХ्рддि.
рдХोрд░िрдпा (1950-53).
рдмрд░्рд▓िрди (1958-62).
рдХांрдЧो (1960 рдХे рджрд╢рдХ рдХे рд╢ुрд░ुрд╡ाрдд рдоें ).
рддрдеा рдЕрди्рдп рдЬрдЧрд╣ों рдкрд░ рд╕ीрдзे-рд╕ीрдзे рдоुрдарднेрдб़ рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╣ो рдЪुрдХी рдеी.
рд▓ेрдХिрди рдлिрд░ рднी рддीрд╕рд░ा рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ.
рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ु рдиे рдЙрдд्рддрд░ी рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдгी рдХोрд░िрдпा рдХे рдмीрдЪ рдордз्рдпрд╕्рдерддा рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдИ.
рдХांрдЧो рдоें рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕ंрдШ рдХे рдорд╣ाрд╕рдЪिрд╡ рдиे рдордз्рдпрд╕्рдерддा рдоें рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдИ
рджो рдз्рд░ुрд╡ीрдпрддा рдХो рдЪुрдиौрддी – рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖рддा
рджूрд╕рд░े рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рджोрдиों рдорд╣ाрд╢рдХ्рддिрдпों рдиे рджुрдиिрдпा рдХो рджो рдЦेрдоो рдоें рдмाँрдЯ рджिрдпा рдеा.
рдРрд╕े рдоें рдирд╡рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рджेрд╢ों рдХे рд╕ाрдордиे рдлिрд░ рд╕े рдЧुрд▓ाрдо рд╣ो рдЬाрдиे рдХा рдЦрддрд░ा рдЖ рдЧрдпा.
рдЗрд╕ рдкрд░िрд╕्рдеिрддी рдоें рдХुрдЫ рджेрд╢ों рдиे рджोрдиों рдЦेрдоों / рдЧुрдЯों рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд░рд╣рдиे рдХा рдлैрд╕рд▓ा рдХिрдпा.
рдЗрд╕े рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдЖрди्рджोрд▓рди рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै.
рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдЖрди्рджोрд▓рди рдХी рдиीрд╡ 1955 рдХे рдмांрдбुंрдЧ рд╕рдо्рдорд▓ेрди рдоें рдкреЬ рдЪुрдХी рдеी
рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдЖрди्рджोрд▓рди рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдиेрддा
рдпुрдЧोрд╕्рд▓ाрд╡िрдпा- рдЬोрд╕ेрдл рдм्рд░ोреЫ рдЯीрдЯो
рднाрд░рдд- рдкंрдбिрдд рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ु
рдоिрд╕्рд░- рдЧрдоाрд▓ рдЕрдм्рджुрд▓ рдиाрд╕िрд░
рдЗंрдбोрдиेрд╢िрдпा- рд╕ुрдХрд░्рдгो
рдШाрдиा- рд╡ाрдоे рдПрдиेрдХ्рд░ुрдоा
рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдЖрди्рджोрд▓рди рдХा рдкрд╣рд▓ा рд╕рдо्рдоेрд▓рди
i) 1961 рдоें рдмेрд▓рдЧ्рд░ेрдб рдоें
ii) 25 рд╕рджрд╕्рдп рджेрд╢
NOTES
рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдЖрди्рджोрд▓рди рдХा 14рд╡ां рд╕рдо्рдоेрд▓рди
2006 рдоें рд╣рд╡ाрдиा (рдХ्рдпूрдмा) рдоें
116 рд╕рджрд╕्рдп рджेрд╢
15 рдкрд░्рдпрд╡ेрдХ्рд╖рдХ рджेрд╢
рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдЖंрджोрд▓рди рд╕े рднाрд░рдд рдХो рдХ्рдпा рд▓ाрдн рд╣ुрдП ?
рднाрд░рдд рдЕрди्рддрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдлैрд╕рд▓े рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ोрдХрд░ рдЕрдкрдиे рд╣िрдд рдоें рд▓े рдкाрдпा.
рднाрд░рдд рджुрдмाрд░ा рд╕े рдЧुрд▓ाрдо рд╣ोрдиे рд╕े рдмрдЪ рдкाрдпा.
рднाрд░рдд рд╣рдоेрд╢ा рдРрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдоें рд░рд╣ा рдЕрдЧрд░ рдХोрдИ рдПрдХ рдорд╣ाрд╢рдХ्рддि рдЙрд╕рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╣ो рдЬाрдпे рддो рд╡рд╣ рджूрд╕рд░ी рдорд╣ाрд╢рдХ्рддि рдХे рдХрд░ीрдм рдЬा рд╕рдХрддा рдеा.
рдЕрдкрдиी рд╕ंрдк्рд░рднुрдд्рддा рдХो рдмрд░рдХрд░ाрд░ рд░рдЦ рд╕рдХा.
рднाрд░рдд рдХी рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖рддा рдХी рдиीрддि рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा ?
рдЖрд▓ोрдЪрдХों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рдХी рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдиीрддि рд╕िрдж्рдзांрдд рд╡िрд╣ीрди рд╣ै.
рднाрд░рдд рдЕрдкрдиे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╣िрддों рдХो рд╕ाрдзрдиे рдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдлैрд╕рд▓े рд▓ेрдиे рд╕े рдмрдЪрддा рд╣ै.
рднाрд░рдд рдХा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕्рдеिрд░ рдирд╣ीं рд╣ै.
рдЖрд▓ोрдЪрдХ рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рднाрд░рдд рдиे 1971 рдоें рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рд╕े рдоिрдд्рд░рддा рдХी рд╕ंрдзि рдХी.
рдЬो рдХि рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖рддा рдХी рдиीрддि рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╣ै.
рдХुрдЫ рдиे рддो рдпрд╣ां рддрдХ рдХрд╣ рджिрдпा рдХि рднाрд░рдд рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдеा рдФрд░ рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖рддा рдХा рдвोंрдЧ рдХрд░рддा рд╣ै.
рдирд╡ рдЕрди्рддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕े рдХ्рдпा рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рд╣ै ?
рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдЖрди्рджोрд▓рди рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдЕрдзिрдХрддрд░ рджेрд╢ों рдХो рдЕрд▓्рдкрд╡िрдХрд╕िрдд рджेрд╢ों рдХा рджрд░्рдЬा рдоिрд▓ा рдеा.
рдпрд╣ рджेрд╢ рдЧрд░ीрдм рдФрд░ рдкिрдЫреЬे рд╣ुрдП рдеे.
рдЗрдирдХे рд╕ाрдордиे рдоुрдЦ्рдп рдЪुрдиौрддी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░рдиा, рдЕрдкрдиी рдЬрдирддा рдХो рдЧрд░ीрдмी рд╕े рдиिрдХाрд▓рдиा рдеा.
рдмिрдиा рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдЗрдирдХे рд╕ाрдордиे рдлिрд░ рд╕े рдЧुрд▓ाрдо рд╣ो рдЬाрдиे рдХा рдЦрддрд░ा рдеा.
рдЗрди рджेрд╢ों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рд▓िрдП рдирд╡ рдЕрди्рддрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдзाрд░рдгा рдХा рдЬрди्рдо рд╣ुрдЖ рдеा.
1972 рдоें рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕ंрдШ рдХे рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕.
рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╕рдо्рдоेрд▓рди ( UNCTAD ).
UNCTAD – United Nations Conference On Trade And Development.
рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕ंрдШ рдХे рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рд╕рдо्рдоेрд▓рди.
“Towards A New Trade Policy For Development” рдиाрдордХ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдЫрдкी.
рдЗрд╕ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдоें рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдмाрддे рд╕ुрдЭाрдИ рдЧрдИ :
рд╡्рдпाрдкाрд░ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡.
1) рдЕрд▓्рдк рд╡िрдХрд╕िрдд рджेрд╢ों рдХा рдЙрдирдХे рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдкрд░ рдкूрд░ा рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд╣ोрдЧा.
2) рдЗрди рджेрд╢ों рдХी рдкрд╣ुंрдЪ рдкрд╢्рдЪिрдоी рджेрд╢ों рдХे рдмाрдЬाрд░ों рддрдХ рд╣ोрдЧी.
3) рдкрд╢्рдЪिрдоी рджेрд╢ों рд╕े рдоंрдЧाрдИ рдЬा рд░рд╣ी рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी ( рдЯेрдХ्рдиोрд▓ॉрдЬी ) рдХी рд▓ाрдЧрдд рдХрдо рд╣ोрдЧी.
4) рдЕрд▓्рдк рд╡िрдХрд╕िрдд рджेрд╢ों рдХी рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдоें рднूрдоिрдХा рдмрдв़ाрдИ рдЬाрдПрдЧी.
рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖рддा рдиा рддो рдкृрдердХрд╡ाрдж рд╣ै рдФрд░ рдиा рд╣ी рддрдЯрд╕्рдерддा ?
рдкृрдердХрд╡ाрдж рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рдЕрдкрдиे рдХो рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдорд▓ों рд╕े рдХाрдЯрдХрд░ рд░рдЦрдиा.
рд╕рди् 1787 рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХी рд▓рдб़ाрдИ рд╣ुрдИ рдеी.
1787 рд╕े 1914 рддрдХ рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдЕрдкрдиे рдХो рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдорд▓ों рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд░рдЦा.
рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдкृрдердХрд╡ाрдж рдХी рд╡िрджेрд╢ рдиीрддि рдЕрдкрдиाрдИ рдеी.
рдЗрд╕े рдкृрдердХрд╡ाрдж рдХे рдиीрддि рдХрд╣рддे рд╣ैं рдЬрдмрдХि рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рджेрд╢ों рдиे рдХрднी рднी рдкृрдердХрд╡ाрдж рдХी рдиीрддि рдХो рдирд╣ीं рдЕрдкрдиाрдпा.
рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рджेрд╢ों рдиे рд╣рдоेрд╢ा рд╢ांрддि рдФрд░ рд╕्рдеिрд░рддा рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рддिрдж्рд╡ंрджी рдЧुрдЯों рдХे рдмीрдЪ рдоें рдордз्рдпрд╕्рдеा рдХрд░ाрдиे рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдИ рд╣ै.
рддрдЯрд╕्рдерддा рдХा рдЕрд░्рде - рдоुрдЦ्рдпрдд рдпुрдж्рдз рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдиा рд╣ोрдиे рдХी рдиीрддि.
рдЬो рджेрд╢ рддрдЯрд╕्рдерддा рдХी рдиीрддि рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рддे рд╣ैं рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЬрд░ूрд░ी рдирд╣ीं рд╣ै.
рдХि рд╡рд╣ рдпुрдж्рдз рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдоें рдХोрдИ рдорджрдж рдХрд░ें.
рдРрд╕े рджेрд╢ рдиा рддो рдпुрдж्рдз рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं рдФрд░ рдиा рд╣ी рдпुрдж्рдз рдХे рд╕рд╣ी рдпा рдЧрд▓рдд рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЕрдкрдиा рдХोрдИ рдкрдХ्рд╖ рджेрддे рд╣ैं.
рдкрд░ंрддु рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рджेрд╢ों рдиे рддрдЯрд╕्рдерддा рдХा рдкाрд▓рди рдирд╣ीं рдХिрдпा.
рдЗрди рджेрд╢ों рдиे рдпुрдж्рдз рдХो рдЯाрд▓рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा.
рд╡िрднिрди्рди рджुрд╢्рдорди рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рд╕рдордЭौрддा рдХрд░ाрдиे рдХा рднी рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा.
рдЬिрдирдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ो рдЙрд╕े рднी рдЦрдд्рдо рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा.
➤ рдХ्рдпूрдмा рдоिрд╕ाрдИрд▓ рд╕ंрдХрдЯ
1) рдХ्рдпूрдмा рдЕрдорд░ीрдХा рдХे рддрдЯ рд╕े рд▓рдЧा рдПрдХ рдЫोрдЯा рд╕ा рдж्рд╡ीрдкीрдп рджेрд╢ рдеा рд▓ेрдХिрди рдХ्рдпूрдмा рдХी рджोрд╕्рддी рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рд╕े рдеी.
2) рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдЙрд╕े рдХूрдЯрдирдпिрдХ рддрдеा рд╡िрдд्рддीрдп рд╕рд╣ाрдпрддा рджेрддा рдеा.
3) рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХे рдиेрддा рдиिрдХिрддा рдЦुрд╕्рдЪ्рд░ेрд╡ рдХ्рдпूрдмा рдХो рдЕрдкрдиा рд╕ैрдиिрдХ рдЕрдб्рдбा рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣рддे рдеे рдХ्рдпूंрдХि рдХ्рдпूрдмा рдЕрдорд░ीрдХा рдХे рдиिрдХрдЯ рдеा рдФрд░ рдХ्рдпूрдмा рд╕े рдЕрдорд░ीрдХा рдХो рдЕрдзिрдХ рд╣ाрдиि рдкрд╣ुрдЪाрдИ рдЬा рд╕рдХрддी рдеी.
4) 1962 рдоें рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдиे рдХ्рдпूрдмा рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдкрд░рдоाрдгु рдоिрд╕ाрдИрд▓ рддैрдиाрдд рдХрд░ рджी.
5) рдЗрд╕рдХी рдЦрдмрд░ рдЕрдорд░ीрдХा рдХो рддीрди рд╣рдл्рддे рдХे рдмाрдж рдкрддा рд▓рдЧी рдЕрдорд░ीрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЬॉрди рдНреЮ рдХेрдиेрдбी рдРрд╕ा рдХुрдЫ рднी рдХрд░рдиे рд╕े рд╣िрдЪрдХिрдЪा рд░рд╣े рдеे рдЬिрд╕рд╕े рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рдЫिреЬ рдЬाрдпे.
6) рдХ्рдпोрдХि рдЕрдЧрд░ рдпुрдж्рдз рд╣ोрддा рддो рдЬ्рдпाрджा рд╣ाрдиि рдЕрдорд░ीрдХा рдХो рдЙрдаाрдиी рдкреЬрддी.
7) рдЕрдорд░ीрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХो рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдеा рдХी рдиिрдХिрддा рдЦुрд╕्рдЪ्рд░ेрд╡ рд╡ंрд╣ा рд╕े рдЕрдкрдиी рдоिрд╕ाрдИрд▓ рд╣рдЯा рд▓ेंрдЧे.
8) рдХैрдиेрдбी рдиे рдЖрджेрд╢ рджिрдпा рдХी рдЕрдорд░ीрдХी рдЬंрдЧी рдмेрдбो рдХो рдЖрдЧे рдХрд░рдХे рдХ्рдпूрдмा рдХी рддрд░рдл рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ोрд╡िрдпрдд рдЬрд╣ाрдЬो рдХो рд░ोрдХा рдЬाрдпे.
9) рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें рдпрд╣ рд▓рдЧा рдХि рдпुрдж्рдз рд╣ोрдХрд░ рд░рд╣ेрдЧा рдпрд╣ рдХोрдИ рдЖрдо рдпुрдж्рдз рдирд╣ीं рд╣ोрддा.
10) рд▓ेрдХिрди рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рджोрдиों рдиे рдпुрдж्рдз рдЯाрд▓рдиे рдХा рдлैрд╕рд▓ा рд▓िрдпा рдФрд░ рджुрдиिрдпा рдиे рдЪैрди рдХी рд╕ांрд╕ рд▓ी.
11) рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд╕рдордп рдеा рдЗрд╕ рд▓िрдП рдХ्рдпूрдмा рдоिрд╕ाрдИрд▓ рд╕ंрдХрдЯ рдХो рд╢ीрддрдпुрдж्рдз рдХा рдЪрд░рдордмिрди्рджु рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै
рдХ्рдпूрдмा рдоिрд╕ाрдИрд▓ рд╕ंрдХрдЯ рдХे рд╕рдордп рдпрд╣ рдиेрддा рдеे
1) рдХ्рдпूрдмा- рдлिрджेрд▓ рдХाрд╕्рдд्рд░ो
2) рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ-рдиिрдХिрддा рдЦुрд╕्рдЪ्рд░ेрд╡
3) рдЕрдорд░ीрдХा-рдЬॉрди рдНреЮ рдХैрдиेрдбी
рдЬाрдкाрди рдкрд░ рдкрд░рдоाрдгु рд╣рдорд▓ा
рдЕрдорд░ीрдХा рдиे рдЬाрдкाрди рдХे рджो рд╢рд╣рд░ों рдкрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рд╕े рд╣рдорд▓ा рдХिрдпा рдеा.
1) 6 рдЕрдЧрд╕्рдд 1945 = рд╣िрд░ोрд╢िрдоा.
2) 9 рдЕрдЧрд╕्рдд 1945 = рдиाрдЧाрд╕ाрдХी.
рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХे рдмाрдж рдЕрдорд░ीрдХा рдХी рдмрд╣ुрдд рдЖрд▓ोрдЪрдиा рд╣ुрдИ рдеी.
рдЖрд▓ोрдЪрдХों рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЬрдм рдЬाрдкाрди рдЖрдд्рдо рд╕рдорд░्рдкрдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдеा рддो рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें рдкрд░рдоाрдгु рд╣рдорд▓ा рдЙрдЪिрдд рдирд╣ीं рдеा.
рдЕрдорд░ीрдХा рдиे рд╣рдорд▓े рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рддрд░्рдХ рджिрдП.
рдЕрдорд░ीрдХा рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЕрдорд░ीрдХा рдЪाрд╣рддा рдеा рджूрд╕рд░ा рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз рдЬрд▓्рджी рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрдП рдФрд░ рдЖрдЧे рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдЬрдирд╣ाрдиि рдХो рд░ोрдХा рдЬा рд╕рдХे рдЗрд╕ рд▓िрдП рдЕрдорд░ीрдХा рдиे рдЬाрдкाрди рдкрд░ рд╣рдорд▓ा рдХिрдпा.
рдЕрдорд░ीрдХा рдХा рдЗрд╕ рд╣рдорд▓े рдХे рдкीрдЫे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп.
рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХो рдЕрдкрдиी рддाрдХрдд рдФрд░ рд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ рджिрдЦाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдорд░ीрдХा рдиे рдРрд╕ा рдХिрдпा.
рдЕрдкрд░ोрдз рд╕े рдХ्рдпा рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рд╣ै ?
рдЬрдм рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ рдмрд╣ुрдд рддाрдХрддрд╡рд░ рд╣ो рдФрд░ рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХो рдмрд╣ुрдд рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुंрдЪा рд╕рдХрддे рд╣ो рдРрд╕े рдоें рдХोрдИ рднी рдкрдХ्рд╖ рдпुрдж्рдз рдХा рдЦрддрд░ा рдоोрд▓ рд▓ेрдиा рдирд╣ीं рдЪाрд╣ेрдЧा.
рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рд╕ो.рд╕ंрдШ рджोрдиों рд╣ी рддाрдХрддрд╡рд░ рдеे.
рдЗрд╕ी рдХे рдХाрд░рдг рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ.
рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рддीрд╕рд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рд╕े рдмрдЪा рд░рд╣ा.
рдиाрдЯो (NATO) рдХे рдмाрд░े рдоें
рдиाрдЯो рдХा рдкूрд░ा рдиाрдо.
North Atlantic Treaty Organisation.
рдЙрдд्рддрд░ी рдЕрдЯрд▓ांрдЯिрдХ рд╕ंрдзि рд╕ंрдЧрдарди.
рд╕्рдеाрдкрдиा-4 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1949 рдоें.
рдЙрдж्рджेрд╢्рдп- рд╕рднी рд╕рджрд╕्рдп рдоिрд▓-рдЬुрд▓рдХрд░ рд░рд╣ेंрдЧे.
рдПрдХ рджुрд╕рд░े рдХी рдорджрдж рдХрд░ेंрдЧे.
рдЕрдЧрд░ рдПрдХ рдкрд░ рд╣рдорд▓ा рд╣ोрдЧा рддो рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рдКрдкрд░ рд╣рдорд▓ा рдоाрдиेंрдЧे рдФрд░ рдоिрд▓рдХрд░ рдоुрдХाрдмрд▓ा рдХрд░ेंрдЧे.
рд╕ीрдЯो (SEATO) рдХे рдмाрд░े рдоें
рд╕ीрдЯो рдХा рдкूрд░ा рдиाрдо.
South East Asia Treaty Organisation.
рджрдХ्рд╖िрдг-рдкूрд░्рд╡ рдПрд╢िрдпाрдИ рд╕ंрдзि-рд╕ंрдЧрдарди.
рд╕्рдеाрдкрдиा-1954.
рдЙрдж्рджेрд╢्рдп -рд╕ाрдо्рдпрд╡ाрджिрдпो рдХी рд╡िрд╕्рддाрд░рд╡ाрджी рдиीрддिрдпों рд╕े рджрдХ्рд╖िрдг рдкूрд░्рд╡ рдПрд╢िрдпाрдИ рджेрд╢ो рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиा.
рд╕ेंрдЯो (CENTO) рдХे рдмाрд░े
рд╕ेंрдЯो рдХा рдкूрд░ा рдиाрдо.
Central Treaty Organisation.
рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╕ंрдзि-рд╕ंрдЧрдарди.
рд╕्рдеाрдкрдиा-1955.
рдЙрдж्рджेрд╢्рдп -рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХो рдордз्рдп рдкूрд░्рд╡ рд╕े рджूрд░ рд░рдЦрдиा.
рд╕ाрдо्рдпрд╡ाрдж рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдХो рд░ोрдХрдиा.
рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдиे 1955 рдоें рдХौрди-рд╕ी рд╕ंрдзि рдХी ?
1) рд╡ाрд░рд╕ा рд╕ंрдзि.
2) рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдиाрдЯो рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рджेрд╢ो рдХा рдоुрдХाрдмрд▓ा рдХрд░рдиा рдеा.
рдорд╣ाрд╢рдХ्рддिрдпाँ рдЫोрдЯे рджेрд╢ो рдХे рд╕ाрде рдЧрдардмंрдзрди рдХ्рдпों рдмрдиाрддी рдеी ?
1) рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ंрд╕ाрдзрди
2) рднू - рдХ्рд╖ेрдд्рд░
3) рд╕ैрдиिрдХ рдаिрдХाрдиे
4) рдЖрд░्рдеिрдХ рдорджрдж
1960 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рджोрдиों рдорд╣ाрд╢рдХ्рддिрдпो рдиे рдХिрди рд╕ंрдзिрдпों рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХिрдП ?
1) рдкрд░рдоाрдгु рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдк्рд░рддिрдмंрдз рд╕ंрдзि.
2) рдкрд░рдоाрдгु рдЕрдк्рд░рд╕ाрд░ рд╕ंрдзि.
3) рдкрд░рдоाрдгु рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкाрд╕्рдд्рд░ рдкрд░िрд╕ीрдорди рд╕ंрдзि.
рд╢ीрддрдпुрдж्рдз рдХे рджाрдпрд░े
рдЬрдм рд╣рдо рд╢ीрддрдпुрдж्рдз рдХे рджाрдпрд░ों рдХी рдмाрдд рдХрд░рддे рд╣ैं.
рддो рд╣рдоाрд░ा рдЕрд░्рде рдРрд╕े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рд╕े рд╣ोрддा рд╣ै рдЬрд╣ां рд╡िрд░ोрдзी рдЦेрдоों рдоें рдмрдб़े рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдХрдЯ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдЖрдП.
рдпुрдж्рдз рд╣ुрдП.
рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ рдпुрдж्рдз рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдмрдиी.
рд▓ेрдХिрди рдмाрддें рдПрдХ рд╣рдж рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдирд╣ीं рдмрдв़ рдкाрдИ.
рдХोрд░िрдпा, рд╡िрдпрддрдиाрдо рдФрд░ рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдЬैрд╕े рдХुрдЫ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЕрдзिрдХ рдЬрдирд╣ाрдиि рд╣ुрдИ.
рд╢ीрддрдпुрдж्рдз рдХे рджौрд░ाрди рдЦूрдиी рд▓рдб़ाрдИ рднी рд╣ुрдИ.
рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рд╕ंрдХрдЯ рддीрд╕рд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рд░ूрдк рдоें рдирд╣ीं рд▓े рдкाрдП.
рджोрдиों рдорд╣ाрд╢рдХ्рддि.
рдХोрд░िрдпा (1950-53).
рдмрд░्рд▓िрди (1958-62).
рдХांрдЧो (1960 рдХे рджрд╢рдХ рдХे рд╢ुрд░ुрд╡ाрдд рдоें ).
рддрдеा рдЕрди्рдп рдЬрдЧрд╣ों рдкрд░ рд╕ीрдзे-рд╕ीрдзे рдоुрдарднेрдб़ рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╣ो рдЪुрдХी рдеी.
рд▓ेрдХिрди рдлिрд░ рднी рддीрд╕рд░ा рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ.
рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ु рдиे рдЙрдд्рддрд░ी рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдгी рдХोрд░िрдпा рдХे рдмीрдЪ рдордз्рдпрд╕्рдерддा рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдИ.
рдХांрдЧो рдоें рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕ंрдШ рдХे рдорд╣ाрд╕рдЪिрд╡ рдиे рдордз्рдпрд╕्рдерддा рдоें рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдИ
рджो рдз्рд░ुрд╡ीрдпрддा рдХो рдЪुрдиौрддी – рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖рддा
рджूрд╕рд░े рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рджोрдиों рдорд╣ाрд╢рдХ्рддिрдпों рдиे рджुрдиिрдпा рдХो рджो рдЦेрдоो рдоें рдмाँрдЯ рджिрдпा рдеा.
рдРрд╕े рдоें рдирд╡рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рджेрд╢ों рдХे рд╕ाрдордиे рдлिрд░ рд╕े рдЧुрд▓ाрдо рд╣ो рдЬाрдиे рдХा рдЦрддрд░ा рдЖ рдЧрдпा.
рдЗрд╕ рдкрд░िрд╕्рдеिрддी рдоें рдХुрдЫ рджेрд╢ों рдиे рджोрдиों рдЦेрдоों / рдЧुрдЯों рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд░рд╣рдиे рдХा рдлैрд╕рд▓ा рдХिрдпा.
рдЗрд╕े рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдЖрди्рджोрд▓рди рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै.
рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдЖрди्рджोрд▓рди рдХी рдиीрд╡ 1955 рдХे рдмांрдбुंрдЧ рд╕рдо्рдорд▓ेрди рдоें рдкреЬ рдЪुрдХी рдеी
рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдЖрди्рджोрд▓рди рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдиेрддा
рдпुрдЧोрд╕्рд▓ाрд╡िрдпा- рдЬोрд╕ेрдл рдм्рд░ोреЫ рдЯीрдЯो
рднाрд░рдд- рдкंрдбिрдд рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ु
рдоिрд╕्рд░- рдЧрдоाрд▓ рдЕрдм्рджुрд▓ рдиाрд╕िрд░
рдЗंрдбोрдиेрд╢िрдпा- рд╕ुрдХрд░्рдгो
рдШाрдиा- рд╡ाрдоे рдПрдиेрдХ्рд░ुрдоा
рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдЖрди्рджोрд▓рди рдХा рдкрд╣рд▓ा рд╕рдо्рдоेрд▓рди
i) 1961 рдоें рдмेрд▓рдЧ्рд░ेрдб рдоें
ii) 25 рд╕рджрд╕्рдп рджेрд╢
NOTES
рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдЖрди्рджोрд▓рди рдХा 14рд╡ां рд╕рдо्рдоेрд▓рди
2006 рдоें рд╣рд╡ाрдиा (рдХ्рдпूрдмा) рдоें
116 рд╕рджрд╕्рдп рджेрд╢
15 рдкрд░्рдпрд╡ेрдХ्рд╖рдХ рджेрд╢
рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдЖंрджोрд▓рди рд╕े рднाрд░рдд рдХो рдХ्рдпा рд▓ाрдн рд╣ुрдП ?
рднाрд░рдд рдЕрди्рддрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдлैрд╕рд▓े рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ोрдХрд░ рдЕрдкрдиे рд╣िрдд рдоें рд▓े рдкाрдпा.
рднाрд░рдд рджुрдмाрд░ा рд╕े рдЧुрд▓ाрдо рд╣ोрдиे рд╕े рдмрдЪ рдкाрдпा.
рднाрд░рдд рд╣рдоेрд╢ा рдРрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдоें рд░рд╣ा рдЕрдЧрд░ рдХोрдИ рдПрдХ рдорд╣ाрд╢рдХ्рддि рдЙрд╕рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╣ो рдЬाрдпे рддो рд╡рд╣ рджूрд╕рд░ी рдорд╣ाрд╢рдХ्рддि рдХे рдХрд░ीрдм рдЬा рд╕рдХрддा рдеा.
рдЕрдкрдиी рд╕ंрдк्рд░рднुрдд्рддा рдХो рдмрд░рдХрд░ाрд░ рд░рдЦ рд╕рдХा.
рднाрд░рдд рдХी рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖рддा рдХी рдиीрддि рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा ?
рдЖрд▓ोрдЪрдХों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рдХी рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдиीрддि рд╕िрдж्рдзांрдд рд╡िрд╣ीрди рд╣ै.
рднाрд░рдд рдЕрдкрдиे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╣िрддों рдХो рд╕ाрдзрдиे рдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдлैрд╕рд▓े рд▓ेрдиे рд╕े рдмрдЪрддा рд╣ै.
рднाрд░рдд рдХा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕्рдеिрд░ рдирд╣ीं рд╣ै.
рдЖрд▓ोрдЪрдХ рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рднाрд░рдд рдиे 1971 рдоें рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рд╕े рдоिрдд्рд░рддा рдХी рд╕ंрдзि рдХी.
рдЬो рдХि рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖рддा рдХी рдиीрддि рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╣ै.
рдХुрдЫ рдиे рддो рдпрд╣ां рддрдХ рдХрд╣ рджिрдпा рдХि рднाрд░рдд рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдеा рдФрд░ рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖рддा рдХा рдвोंрдЧ рдХрд░рддा рд╣ै.
рдирд╡ рдЕрди्рддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕े рдХ्рдпा рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рд╣ै ?
рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдЖрди्рджोрд▓рди рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдЕрдзिрдХрддрд░ рджेрд╢ों рдХो рдЕрд▓्рдкрд╡िрдХрд╕िрдд рджेрд╢ों рдХा рджрд░्рдЬा рдоिрд▓ा рдеा.
рдпрд╣ рджेрд╢ рдЧрд░ीрдм рдФрд░ рдкिрдЫреЬे рд╣ुрдП рдеे.
рдЗрдирдХे рд╕ाрдордиे рдоुрдЦ्рдп рдЪुрдиौрддी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░рдиा, рдЕрдкрдиी рдЬрдирддा рдХो рдЧрд░ीрдмी рд╕े рдиिрдХाрд▓рдиा рдеा.
рдмिрдиा рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдЗрдирдХे рд╕ाрдордиे рдлिрд░ рд╕े рдЧुрд▓ाрдо рд╣ो рдЬाрдиे рдХा рдЦрддрд░ा рдеा.
рдЗрди рджेрд╢ों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рд▓िрдП рдирд╡ рдЕрди्рддрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдзाрд░рдгा рдХा рдЬрди्рдо рд╣ुрдЖ рдеा.
1972 рдоें рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕ंрдШ рдХे рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕.
рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╕рдо्рдоेрд▓рди ( UNCTAD ).
UNCTAD – United Nations Conference On Trade And Development.
рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕ंрдШ рдХे рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рд╕рдо्рдоेрд▓рди.
“Towards A New Trade Policy For Development” рдиाрдордХ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдЫрдкी.
рдЗрд╕ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдоें рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдмाрддे рд╕ुрдЭाрдИ рдЧрдИ :
рд╡्рдпाрдкाрд░ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡.
1) рдЕрд▓्рдк рд╡िрдХрд╕िрдд рджेрд╢ों рдХा рдЙрдирдХे рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдкрд░ рдкूрд░ा рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд╣ोрдЧा.
2) рдЗрди рджेрд╢ों рдХी рдкрд╣ुंрдЪ рдкрд╢्рдЪिрдоी рджेрд╢ों рдХे рдмाрдЬाрд░ों рддрдХ рд╣ोрдЧी.
3) рдкрд╢्рдЪिрдоी рджेрд╢ों рд╕े рдоंрдЧाрдИ рдЬा рд░рд╣ी рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी ( рдЯेрдХ्рдиोрд▓ॉрдЬी ) рдХी рд▓ाрдЧрдд рдХрдо рд╣ोрдЧी.
4) рдЕрд▓्рдк рд╡िрдХрд╕िрдд рджेрд╢ों рдХी рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдоें рднूрдоिрдХा рдмрдв़ाрдИ рдЬाрдПрдЧी.
рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖рддा рдиा рддो рдкृрдердХрд╡ाрдж рд╣ै рдФрд░ рдиा рд╣ी рддрдЯрд╕्рдерддा ?
рдкृрдердХрд╡ाрдж рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рдЕрдкрдиे рдХो рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдорд▓ों рд╕े рдХाрдЯрдХрд░ рд░рдЦрдиा.
рд╕рди् 1787 рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХी рд▓рдб़ाрдИ рд╣ुрдИ рдеी.
1787 рд╕े 1914 рддрдХ рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдЕрдкрдиे рдХो рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдорд▓ों рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд░рдЦा.
рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдкृрдердХрд╡ाрдж рдХी рд╡िрджेрд╢ рдиीрддि рдЕрдкрдиाрдИ рдеी.
рдЗрд╕े рдкृрдердХрд╡ाрдж рдХे рдиीрддि рдХрд╣рддे рд╣ैं рдЬрдмрдХि рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рджेрд╢ों рдиे рдХрднी рднी рдкृрдердХрд╡ाрдж рдХी рдиीрддि рдХो рдирд╣ीं рдЕрдкрдиाрдпा.
рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рджेрд╢ों рдиे рд╣рдоेрд╢ा рд╢ांрддि рдФрд░ рд╕्рдеिрд░рддा рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рддिрдж्рд╡ंрджी рдЧुрдЯों рдХे рдмीрдЪ рдоें рдордз्рдпрд╕्рдеा рдХрд░ाрдиे рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдИ рд╣ै.
рддрдЯрд╕्рдерддा рдХा рдЕрд░्рде - рдоुрдЦ्рдпрдд рдпुрдж्рдз рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдиा рд╣ोрдиे рдХी рдиीрддि.
рдЬो рджेрд╢ рддрдЯрд╕्рдерддा рдХी рдиीрддि рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рддे рд╣ैं рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЬрд░ूрд░ी рдирд╣ीं рд╣ै.
рдХि рд╡рд╣ рдпुрдж्рдз рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдоें рдХोрдИ рдорджрдж рдХрд░ें.
рдРрд╕े рджेрд╢ рдиा рддो рдпुрдж्рдз рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं рдФрд░ рдиा рд╣ी рдпुрдж्рдз рдХे рд╕рд╣ी рдпा рдЧрд▓рдд рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЕрдкрдиा рдХोрдИ рдкрдХ्рд╖ рджेрддे рд╣ैं.
рдкрд░ंрддु рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рджेрд╢ों рдиे рддрдЯрд╕्рдерддा рдХा рдкाрд▓рди рдирд╣ीं рдХिрдпा.
рдЗрди рджेрд╢ों рдиे рдпुрдж्рдз рдХो рдЯाрд▓рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा.
рд╡िрднिрди्рди рджुрд╢्рдорди рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рд╕рдордЭौрддा рдХрд░ाрдиे рдХा рднी рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा.
рдЬिрдирдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ो рдЙрд╕े рднी рдЦрдд्рдо рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा.
Comments
Post a Comment