Skip to main content

10 Class Science Chapter 3 рдзाрддु рдПрд╡ं рдЕрдзाрддु notes in hindi

  Class 10 science Chapter 3 рдзाрддु рдПрд╡ं рдЕрдзाрддु Notes in hindi  Chapter = 3   рдзाрддु рдПрд╡ं рдЕрдзाрддु  рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें  118 рддрдд्рд╡  рдЬ्рдЮाрдд рд╣ैं । рдЗрдирдоें  90 рд╕े рдЕрдзिрдХ рдзाрддुрдРं  ,  22 рдЕрдзाрддुрдРं рдФрд░ рдХुрдЫ рдЙрдкрдзाрддु  рд╣ैं ।  рдзाрддु :-  рдкрджाрд░्рде рдЬो рдХрдаोрд░ , рдЪрдордХीрд▓े , рдЖрдШाрддрд╡рд░्рдз्рдп , рддрди्рдп , рдз्рд╡ाрдиिрдХ рдФрд░ рдКрд╖्рдоा рддрдеा рд╡िрдж्рдпुрдд рдХे рд╕ुрдЪाрд▓рдХ рд╣ोрддे рд╣ैं , рдзाрддु рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं ।  рдЬैрд╕े :-  рд╕ोрдбिрдпрдо ( Na ) , рдкोрдЯाрд╢िрдпрдо ( K ) , рдоैрдЧ्рдиीрд╢िрдпрдо ( Mg ) , рд▓ोрд╣ा ( Fc ) , рдПрд▓ूрдоिрдиिрдпрдо ( AI ) , рдХैрд▓्рд╢िрдпрдо ( Ca ) , рдмेрд░िрдпрдо ( Ba ) рдзाрддुрдРं рд╣ैं ।  рдзाрддुрдУं рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ :-   рдзाрддुрдУं рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЗрдоाрд░рдд , рдкुрд▓ , рд░ेрд▓ рдкрдЯрд░ी рдХो рдмрдиाрдиे рдоें , рд╣рд╡ाрдИрдЬрд╣ाрдЬ , рд╕рдоुрдж्рд░ी рдЬрд╣ाрдЬ , рдЧाрдб़िрдпों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें , рдШрд░ рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдмрд░्рддрди , рдЖрднूрд╖рдг , рдорд╢ीрди рдХे рдкुрд░्рдЬे рдЖрджि рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै ।  рдЕрдзाрддु :- рдЬो рдкрджाрд░्рде рдирд░рдо , рдорд▓िрди , рднंрдЧुрд░ , рдКрд╖्рдоा рддрдеा рд╡िрдж्рдпुрдд рдХे рдХुрдЪाрд▓рдХ рд╣ोрддे рд╣ैं , рдПрд╡ं рдЬो рдз्рд╡ाрдиिрдХ рдирд╣ीं рд╣ोрддे рд╣ैं рдЕрдзाрддु рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं ।  рдЬैрд╕े :-  рдСрдХ्рд╕рдЬीрди ( O ) , рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди ( H ) , рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрди ( N ) , рд╕рд▓्рдлрд░ ( S ) , рдлाрд╕्рдлोрд░рд╕ ( P ) , рдл्рд▓ूрдУрд░ीрди...

class 12th political science chapter- 2 The end of bipolarity

                                                                                ЁЯУЪ рдЕрдз्рдпाрдп - 2 ЁЯУЪ 

                               ЁЯСЙрджो рдз्рд░ुрд╡ीрдпрддा рдХा рдЕंрдд ЁЯСИ 


рдмрд░्рд▓िрди рдХी рджीрд╡ाрд░ :

рдкूрд░्рд╡ी рдФрд░ рдкрд╢्рдЪिрдоी рдЦेрдоे рдХे рдмीрдЪ рд╡िрднाрдЬрди  рдк्рд░рддीрдХ рдеी, рдпूрд░ोрдк рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдк рдоें рдЬрд░्рдордиी рджेрд╢ рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рдмрд░्рд▓िрди рд╢ीрддрдпुрдж्рдз рдХे рдк्рд░рддीрдХ 1961 рдоें рдмрдиी рдмрд░्рд▓िрди рдХी рджीрд╡ाрд░ рдХो 9 рдирд╡ंрдмрд░ 1989 рдХो рдЬрдирддा рдж्рд╡ाрд░ा рддोреЬ рджिрдпा рдЧрдпा |  рдпрд╣ 28 рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рдЦреЬी рд░рд╣ी рддрдеा рдпрд╣ 150 km рд▓рдо्рдмी рдеी | 

★ рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ ( USSR )

  • 1917 рдХी рд░ुрд╕ी рдХ्рд░ांрддि рдХ्рд░ рдмाрдж рд╕рдоाрдЬрд╡ाрджी рд╕ोрд╡िрдпрдд рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдп рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдоें рдЖрдпा 
  • рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдоें рдХुрд▓ рдоिрд▓рдХрд░ 15 рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдп рдеे рдЕрд░्рдеाрдд 15 рдЕрд▓рдЧ -  рджेрд╢ो рдХो рдоिрд▓рдХрд░ рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा | 
  • рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдЧрд░ीрдмो рдХे рд╣िрддों рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдХिрдпा рдЧрдпा рдЗрд╕рд╕े рд╕рдоाрдЬрд╡ाрдж рдФрд░ рд╕ाрдо्рдпрд╡ाрджी рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдмрдиाрдпा рдЧрдпा | 

  1. рд░ूрд╕ 
  2. рдпूрдХ्рд░ेрди 
  3. рдЬॉрд░्рдЬिрдпा 
  4. рдмेрд▓ाрд░ूрд╕ 
  5. рдЙрдЬ्рдмेрдХिрд╕्рддाрди 
  6. рдЖрд░्рдоेрдиिрдпा 
  7. рдЕрдЬрд░рдмैрдЬाрди 
  8. рдХрдЬाрдХिрд╕्рддाрди 
  9. рдХीрд░्рддिрд╕्рддं 
  10. рдоाрд▓рджोрд╡ा 
  11. рддुрд░्рдХрдоेрдиिрд╕्рддाрди 
  12. рд▓ाрддрд╡िрдпा 
  13. рд▓िрдеुрдиिрдпा 
  14. рддрдЬाрдХिрд╕्рддाрди 
  15. рдПрд╕्рддोрдиिрдпा
★ рд╕ोрд╡िрдпрдд рдк्рд░рдгाрд▓ी :-
  • рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдоें рд╕рдорддाрд╡ाрджी рд╕рдоाрдЬ рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рд▓िрдП рдХेंрдж्рд░ीрдХृрдд рдпोрдЬрдиा , рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдФрд░ рд╕ाрдо्рдпрд╡ाрджी рджрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рджेрд╢िрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ोрд╡िрдпрдд рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХрд╣рд▓ाрдПрдЧी | 
  • рджूрд╕рд░े рд╢рдм्рджों рдоें рд╕ोрд╡िрдпрдд рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╡рд╣ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдиे рдЕрдкрдиा рд╡िрдХाрд╕ рдХिрдпा | 
★ рд╕ोрд╡िрдпрдд рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ :
  • рд╕ोрд╡िрдпрдд рдк्рд░рдгाрд▓ी рдкूंрдЬीрд╡ाрджी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рд╡िрд░ोрдз рддрдеा рд╕рдоाрдЬрд╡ाрдж рдХे рдЖрджрд░्рд╢ो рд╕े рдк्рд░ेрд░िрдд рдеी | 
  • рд╕ोрд╡िрдпрдд рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рдиिрдпोрдЬिрдд рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдеी | 
  • рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХा рджрдмрджрдмा рдеा 
  • рди्рдпूрдирддрдо рдЬीрд╡рди рд╕्рддрд░ рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдмेрд░ोрдЬрдЧाрд░ी рди рд╣ोрдиा 
  • рдЙрди्рдирдд рд╕ंрдЪाрд░ рдк्рд░рдгाрд▓ी 
  • рдоिрд▓्рдХिрдпрдд рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рд░ूрдк рд░ाрдЬ्рдп рдХा рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡् 
  • рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд╕ाрдзрдиों рдкрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХा рдиिрдпंрдд्рд░рдг 
✷ рджूрд╕рд░ी рджुрдиिрдпा рдХे рджेрд╢ 

рдкूрд░्рд╡ी  рдпूрд░ोрдк рдХे рджेрд╢ों рдХो рд╕рдоाрдЬрд╡ाрджी рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХी рддрд░्рдЬ рдкрд░ рдвाрд▓ा рдЧрдпा рдеा, рдЗрди्рд╣े рд╣ी рд╕рдоाрдЬрд╡ाрджी рдЦेрдоे рдХे  рджेрд╢ рдпा рджूрд╕рд░ी рджुрдиिрдпा рдХрд╣ा рдЧрдпा | 

✦рдоिрдЦाрдЗрд▓ рдЧोрд░्рдмाрдЪेрд╡ 

1980 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рдоिрдЦाрдЗрд▓ рдЧोрд░्рдмाрдЪेрд╡ рдиे рд░ाрдЬрдиिрддिрдХ рд╕ुрдзाрд░ों рддрдеा рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ीрдХрд░рдг рдХो рдЕрдкрдиाрдпा рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкुрдирд░्рд░рдЪрдиा ( рдкेрд░ेрд╕्рдд्рд░ोрдЗрдХा ) рд╡ рдЦुрд▓ाрдкрди ( рдЧ्рд▓ाрд╕рдиोрд╕्рдд ) рдХे рдиाрдо рд╕े рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ुрдзाрд░ рд▓ाрдЧू рдХिрдпा | 

✦рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рд╕рдоाрдк्рддि рдХी рдШोрд╖рдгा 

1991 рдоें рдмोрд░िрд╕ рдпेрд▓्рддрд╕िрди рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдкूрд░्рд╡ी рдпूрд░ोрдк рдХे рджेрд╢ों рдиे рддрдеा рд░ूрд╕ , рдпूрдХ्рд░ेрди , рдмेрд▓ाрд░ूрд╕ , рдиे рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХी рд╕рдоाрдк्рддि рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी | CIS ( рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд░ाрдЬ्рдпों рдХा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХुрд▓ ) рдмрдиा 15 рдирдП рджेрд╢ों рдХा рдЙрджрдп рд╣ुрдЖ | 

✶рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдоें рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╢ाрд╕рди рдХी рдХрдоिрдпाँ 

 рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдкрд░ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдиे 70 рд╕ाрд▓ों рддрдХ рд╢ाрд╕рди рдХिрдпा рдФрдкाрд░्рдЯी рдЕрдм рдЬрдирддा рдХे рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ рдирд╣ीं рд░рд╣ рдЧрдпी рдеीं 

 рдЗрд╕рдХी рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХрдоिрдпाँ рдеीं :
  1. рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╢ाрд╕рди рдоें рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиिрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЧрддिрд░ुрдж्рдз рд╣ो  рдЪुрдХा рдеा 
  2. рднाрд░ी рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рд╡्рдпाрдк्рдд рдеा рдФрд░ рдЧрд▓рддिрдпों рдХो рд╕ुрдзाрд░рдиे рдоें рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЕрд╢рдХ्рд╖рдо рдеीं 
  3. рд╡िрд╢ाрд▓ рджेрд╢ рдоें рдХेंрдж्рд░ीрдХृрдд рд╢ाрд╕рди рдк्рд░рдгाрд▓ी рдеी 
  4. рд╕рдд्рддा рдХा рдЬрдиाрдзाрд░ рдЦिрд╕рдХрддा рдЬा рд░рд╣ा рдеा 
  5. рдкाрд░्рдЯी рдХे рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рдЖрдо рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╡िрд╢ेрд╖ाрдзिрдХाрд░ рдоिрд▓े рд╣ुрдП рдеे | 
✯ рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХे рд╡िрдШрдЯрди рдХे рдХाрд░рдг :
  1. рдиाрдЧрд░िрдХों рдХी рд░ाрдЬрдиिрддिрдХ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЖрдХांрд╢ाрдУ рдХो  рдкूрд░ा рди рдХрд░ рдкाрдиा 
  2. рд╕ोрд╡िрдпрдд рдк्рд░рдгाрд▓ी рдкрд░ рдиौрдХрд░рд╢ाрд╣ी рдХा рд╢िрдХंрдЬा 
  3. рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рдХा рдмुрд░ा рд╢ाрд╕рди 
  4. рд▓ोрдЧो рдХो рдЧрд▓рдд рдЬाрдирдХाрд░ी рджेрдиा рдХी рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рд╡िрдХाрд╢ рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा 
  5. рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХा рдЕрдзिрдХрддрдо рдЙрдкрдпोрдЧ рдкрд░рдоाрдгु рд╣рдеिрдпाрд░ों рдкрд░ рдХрд░рдиा 
  6. рдЧोрд░्рдмाрдЪेрд╡ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдП рд╕ुрдзाрд░ों рдХा рд╡िрд░ोрдз рд╣ोрдиा 
  7. рд╕ोрд╡िрдпрдд рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХा рд╕рдд्рддाрд╡ाрджी рд╣ोрдиा 
✦ рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХे рд╡िрдШрдЯрди рдХे рдкрд░िрдгाрдо :
  1. рд╢ीрддрдпुрдж्рдз рдХा рд╕ंрдШрд░्рд╖ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЧрдпा 
  2. рджूрд╕рд░ी  рджुрдиिрдпा рдХा рдкрддрди
  3. рдЕрдоेрд░िрдХी рд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ рдХा рдЙрджрдп 
  4. рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХी рд╣ोреЬ рдХी рд╕рдоाрдк्рддि 
  5. 15 рдирдП рджेрд╢ों рдХा рдЙрджрдп 
  6. рд░ूрд╕ рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХा рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ी рдмрдиा 
  7. рд╢ॉрдХ рдеेрд░ेрдкी рдХो рдЕрдкрдиाрдпा рдЧрдпा|  
рд╢ॉрдХ рдеेрд░ेрдкी :-

рд╢ॉрдХ рдеेрд░ेрдкी рдХा рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрд░्рде - рдЖрдШाрдд рдкрд╣ुंрдЪाрдХрд░ рдЙрдкрдЪाрд░ рдХрд░рдиा | 
рд╕ाрдо्рдпрд╡ाрдж рдХे рдкрддрди рдХे рдмाрдж  рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ рдХे рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдпों рдХो рд╡िрд╢्рд╡ рдмैंрдХ рдФрд░ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоुрдж्рд░ा рдХोрд╖ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рджेрд╢िрдд рд╕ाрдо्рдпрд╡ाрдж рд╕े рдкूंрдЬीрд╡ाрдж рдХी рдУрд░ рд╕ंрдХ्рд░рдордг ( рдкрд░िрд╡рд░्рддрди ) рдХे рдоॉрдбрд▓ рдХो рдЕрдкрдиाрдиे рдХो рдХрд╣ा рдЧрдпा, рдЗрд╕े рд╣ी рд╢ॉрдХ рдеेрд░ेрдкी рдХрд╣ा рдЧрдпा | 

рд╢ॉрдХ рдеेрд░ेрдкी рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ :
  1. рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд╕рдо्рдкрджा рдХा рдиिрдЬीрдХрд░рдг 
  2. рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдлॉрд░्рдо рдХो рдиिрдЬी рдлॉрд░्рдо рдоें рдмрджрд▓ рджिрдпा рдЧрдпा 
  3. рдкूंрдЬीрд╡ाрджी рдкрдж्рдзрддि рд╕े рдЦेрддी рдХी рдЬाрдиे рд▓рдЧी 
  4. рдоुрдХ्рдд рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдЕрдкрдиाрдпा 
  5. рдоुрдж्рд░ाрдУं рдХी рдЖрдкрд╕ी рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиीрдпрддा 
  6. рдкрд╢्рдЪिрдоी рджेрд╢ों рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕े рдЬुреЬाрд╡ 
рд╢ॉрдХ рдеेрд░ेрдкी рдХे рдкрд░िрдгाрдо :
  1. рд░ूрд╕ рдХा рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдвाँрдЪा рдЪрд░рдорд░ा рдЧрдпा  
  2. рд░ुрд╕ी рдоुрдж्рд░ा рд░ूрдмрд▓ рдоें рдЧिрд░ाрд╡рдЯ 
  3. рд╕рдоाрдЬ рдХрд▓्рдпाрдг рдХी рдкुрд░ाрдиी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдирд╖्рдЯ 
  4. 90 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЙрдж्рдпोрдЧों рдХो рдиिрдЬी рд╣ाрдеों рдХो рдХрдо рджाрдоों рдоें рдмेрдЪा рдЧрдпा 
  5. рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрд╖рдорддा рдмреЭी 
  6. рдЦाрдж्рдпाрди рд╕ंрдХрдЯ рд╣ो рдЧрдпा 
рдЧрд░ाрдЬ рд╕ेрд▓ :
  • рд╢ॉрдХ рдеेрд░ेрдкी рд╕े рдЙрди рдкूрд░्рд╡ी рдПрд╢िрдпाрдИ рджेрд╢ों рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рдеा рдЪрд░рдорд░ा рдЧрдИ рдЬिрдирдоें рдкрд╣рд▓े рд╕ाрдо्рдпрд╡ाрджी рд╢ाрд╕рди рдеी 
  • рд░ूрд╕ рдоें рдкूрд░ा рдХा рдкूрд░ा рд░ाрдЬ्рдп - рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдвाँрдЪा рдЪрд░рдорд░ा рдЧрдпा | рд▓рдЧрднрдЧ 90 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЙрдж्рдпोрдЧ рдХो рдиिрдЬी рд╣ाрдеों рдпा рдХंрдкрдиिрдпों рдХो рдмेрдЪा рдЧрдпा 
  • рдЖрд░्рдеिрдХ рдвांрдЪे рдХा рдпрд╣ рдкुрдирд░्рдиिрд░्рдоाрдг рдЪूँрдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рджेрд╢िрдд рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдиिрддि рдХे рдмрдЬाрдп рдХी рддाрдХрддें рдХрд░ рд░рд╣ी рдеी ,рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрд╣ рдХрджрдо рд╕рднी рдЙрдж्рдпोрдЧों рдХो рдордЯिрдпाрдоेрдЯ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╕ाрдмिрдд рд╣ुрдЖ | рдЗрд╕े "рдЗрд╕िрд╣ाрд╕ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рдЧрд░ाрдЬ рд╕ेрд▓ " рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ैं | 
рдЕрд░рдм рд╕्рдк्рд░िंрдЧ 
  • 21рд╡ी  рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдкрд╢्рдЪिрдо рдПрд╢िрдпाрдИ рджेрд╢ों рдоें рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП рд╡िрд░ोрдз рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдФрд░ рдЬрди рдЖंрджोрд▓рди рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ | 
  • рдРрд╕े рд╣ी рдПрдХ рдЖंрджोрд▓рди рдХो рдЕрд░рдм рд╕्рдк्рд░िंрдЧ рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै 
  • рдЗрд╕рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдЯ्рдпूрдиीрд╢िрдпा рдоें 2010 рдоें рдоोрд╣рдо्рдордж рдмाрдЙрдЬीрдЬी рдХे рдЖрдд्рдорджेрд╣ рдХे рд╕ाрде рд╣ुрдИ | 
рд╡िрд░ोрдз рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХे рддрд░ीрдХे -
  1. рд╣реЬрддाрд▓ 
  2. рдзрд░рдиा рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ 
  3. рдоाрд░्рдЪ 
  4. рд░ैрд▓ी 
рд╡िрд░ोрдз рдХा рдХाрд░рдг 
  1. рдЬрдирддा рдХा рдЕрд╕ंрддोрд╖ 
  2. рдЧрд░ीрдмी 
  3. рддाрдиाрд╢ाрд╣ी 
  4. рдоाрдирд╡ рдЕрдзिрдХाрд░ рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди 
  5. рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ 
  6. рдмेрд░ोрдЬрдЧाрд░ 
рдмाрд▓्рдХрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ :

рдмाрд▓्рдХрди рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдп рдпुрдЧोрд╕्рд▓ाрд╡िрдпा рдЧृрд╣рдпुрдж्рдз рдХे рдХाрд░рдг рдХрдИ рдк्рд░ांрддो рдоें рдмрдЯ рдЧрдпा рдЬिрд╕рдоे рд╢ाрдоिрд▓ рдмोрд╕्рдиिрдпा- рд╣рд░्рдЬेрдЧोрд╡िрдиा , рд╕्рд▓ोрд╡ेрдиिрдпा рддрдеा рдХ्рд░ोрдПрд╢िрдпा рдиे рдЕрдкрдиे рдХो рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा | 

рдмाрд▓्рдЯिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ :

рдмाрд▓्рдЯिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд▓िрдеुрдЖрдиिрдпा рдиे рдоाрд░्рдЪ 1990 рдоें рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдХो рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा | рдПрд╕्рдЯोрдиिрдпा, рд▓рддाрд╡िрдпा рдФрд░ рд▓िрдеुрдЖрдиिрдпा 1991 рдоें рд╕рдпुंрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╕ंрдШ рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдмрдиे | 2004 рдоें рдиाрдЯो рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдП | 

рдордз्рдп рдПрд╢िрдпा :

рдордз्рдп рдПрд╢िрдпा рдХे рддрдЬाрдХिрд╕्рддाрди рдоें 10 рд╡рд░्рд╖ो рддрдХ рдпाрдиि 2001 рддрдХ рдЧृрд╣рдпुрдж्рдз рдЪрд▓ा | рдЕреЫрд░рдмैрдЬाрди, рдЕрд░्рдоेрдиिрдпा, рдпूрдХ्рд░ेрди, рдХिрд░рдЧिрд╕्рддाрди, рдЬॉрд░्рдЬिрдпा рдоें рднी рдЧृрд╣рдпुрдж्рдз рдХी рд╕्рддिрдеि рд╣ै | рдордз्рдп рдПрд╢िрдпाрдИ рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдпों рдоें рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдХे рд╡िрд╢ाрд▓ рднंрдбाрд░ рд╣ै | рдЗрд╕ी  рдХाрд░рдг рд╕े рдпрд╣ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдмाрд╣рд░ी рддाрдХрддों рдФрд░ рддेрд▓ рдХंрдкрдиिрдпों рдХी рдк्рд░рддिрд╕्рдк्рд░рдзा рдХा рдЕрдЦाрдбा рднी рдмрди рдЧрдпा рд╣ै | 




 



Comments

Popular posts from this blog

Class 10 History Chapter 1 рдпूрд░ोрдк рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рдХा рдЙрджрдп

                    Class 10 History Chapter 1 рдпूрд░ोрдк рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рдХा рдЙрджрдп Notes in Hindi                                                                                                         рдЕрдз्рдпाрдп = 1                                                                       рдпूрд░ोрдк рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рдХा рдЙрджрдп           рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ :- рдЕрд░рдиेрд╕्рдЯ рд░ेрдирд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕рдоाрди рднाрд╖ा рдирд╕्рд▓ рдзрд░्рдо рд╕े рдмрдиे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं ।  рдП...

Class 10 science Chapter 12 рд╡िрдж्рдпुрдд Notes in Hindi

  10 Class Science Chapter 12 рд╡िрдж्рдпुрдд notes in hindi Class 10 science Chapter 12 рд╡िрдж्рдпुрдд notes in hindi.  рдЬिрд╕рдоे рд╣рдо рд╡िрдж्рдпुрдд рдк्рд░рд╡ाрд╣ , рдУрдо рдХा рдиिрдпрдо , рдк्рд░рддिрд░ोрдзрдХрддा ,  рдХाрд░рдХ  рдЬिрди рдкрд░ рдХिрд╕ी рдЪाрд▓рдХ рдХा рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддा рд╣ै ,  рдк्рд░рддिрд░ोрдзрдХों рдХा рд╢्рд░ेрдгी рдХ्рд░рдо рд╕ंрдпोрдЬрди , рд╡िрдзुрдд рдзाрд░ा рдХा рддाрдкीрдп рдк्рд░рднाрд╡ рдЖрджि рдХे рдмाрд░े рдоें рдкрдб़ेंрдЧे । Class 10 science Chapter 12 рд╡िрдж्рдпुрдд Notes in hindi  Chapter = 12   рд╡िрдж्рдпुрдд  рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा :-  рдХिрд╕ी рдЪाрд▓рдХ рдоें рд╡िрдж्рдпुрдд рдЖрд╡ेрд╢ рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╣ोрдиे рд╕े рдЬो рдКрд░्рдЬा рд╡्рдпрдп рд╣ोрддी рд╣ै рдЙрд╕े рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा рдХрд╣рддे рд╣ैं ।   рдпрджि рдХिрд╕ी рдЪाрд▓рдХ рдХे рд╕िрд░ों рдХे рдмीрдЪ рд╡िрднрд╡ांрддрд░ V рд╡ोрд▓्рдЯ рд╣ो , рддो q рдХूрд▓ॉрдо рдЖрд╡ेрд╢ рдХे рдЪाрд▓рдХ рдХे рдПрдХ рд╕िрд░े рд╕े рджूрд╕рд░े рд╕िрд░े рддрдХ рд▓े рдЬाрдиे рдоें рд╡्рдпрдп рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा  w = qv   рд╡िрдж्рдпुрдд рдкрд░िрдкрде :-  рдХिрд╕ी рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдХे рд╕рддрдд рддрдеा рдмंрдж рдкрде рдХो рд╡िрдж्рдпुрдд рдкрд░िрдкрде рдХрд╣рддे рд╣ै ।  рдЖрд╡ेрд╢ :-  рдЖрд╡ेрд╢ рдкрд░рдоाрдгु рдХा рдПрдХ рдоूрд▓ рдХрдг рд╣ोрддा рд╣ै । рдпрд╣ рдзрдиाрдд्рдордХ рднी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЛрдгाрдд्рдордХ рднी । рд╕рдоाрди рдЖрд╡ेрд╢ рдПрдХ – рджूрд╕рд░े рдХो рдк्рд░рддिрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं । рдЕрд╕рдоाрди рдЖрд╡ेрд╢ рдПрдХ – рджूрд╕рд░े рдХो рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं । рдХूрд▓ॉрдо...